🏠 กลับห้องเรียน · Basic Biology ประถม · SKILL ไร้เทียมทาน

ชีววิทยา · สารอาหาร (Nutrition)

ชีววิทยา ครั้งที่ 10 · วันเสาร์ที่ 22 สิงหาคม 2569

📖 มาเรียนกันก่อน

① สารอาหารคืออะไร?

สารอาหาร (Nutrients) คือ สารที่ร่างกายต้องการเพื่อใช้ในการดำรงชีวิต ทั้งให้พลังงาน สร้างเซลล์ และควบคุมการทำงานของร่างกาย

สารอาหาร 6 หมู่ที่ร่างกายต้องการ:
🌾 ① คาร์โบไฮเดรต (Carbohydrate) — ให้พลังงานหลัก 4 kcal/g
🍖 ② โปรตีน (Protein) — สร้างและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ 4 kcal/g
🫙 ③ ไขมัน (Fat/Lipid) — ให้พลังงานสูงสุด 9 kcal/g
🥦 ④ วิตามิน (Vitamin) — ควบคุมการทำงานร่างกาย
🦴 ⑤ แร่ธาตุ (Mineral) — สร้างกระดูก ควบคุมสมดุล
💧 ⑥ น้ำ (Water) — ร่างกายมี 60-70% ขาดไม่ได้!

② คาร์โบไฮเดรตและไขมัน — แหล่งพลังงาน

สารอาหาร	หน้าที่	แหล่งอาหาร	พลังงาน
คาร์โบไฮเดรต แป้ง น้ำตาล ใยอาหาร	ให้พลังงานหลักแก่ร่างกายและสมอง	ข้าว ขนมปัง เส้นก๋วยเตี๋ยว มันฝรั่ง ผลไม้ น้ำตาล	4 kcal/g
ไขมัน ไขมันอิ่มตัว ไม่อิ่มตัว	ให้พลังงานสำรอง ห่อหุ้มอวัยวะ ดูดซึมวิตามิน A D E K	น้ำมันพืช เนย ครีม เนื้อสัตว์ติดมัน ถั่ว อะโวคาโด	9 kcal/g

⭐ จำให้ขึ้นใจ: ไขมัน 1 กรัม ให้พลังงานเท่ากับ คาร์โบไฮเดรต + โปรตีน 2.25 กรัม
ดังนั้น อาหารที่มีไขมันสูง = แคลอรีสูงมาก ต้องระวัง!

③ โปรตีน วิตามิน แร่ธาตุ และน้ำ

สารอาหาร	หน้าที่สำคัญ	แหล่งอาหาร
โปรตีน	สร้าง/ซ่อมแซมกล้ามเนื้อ เนื้อเยื่อ เอนไซม์ แอนติบอดี ฮอร์โมน	เนื้อสัตว์ ไข่ นม ปลา ถั่วเหลือง เต้าหู้
วิตามิน A	บำรุงสายตา ผิวหนัง ภูมิคุ้มกัน	ตับ แครอท ฟักทอง ผักใบเขียว
วิตามิน B	เผาผลาญพลังงาน บำรุงระบบประสาท	ข้าวกล้อง เนื้อ ไข่ นม ผักสด
วิตามิน C	สร้างคอลลาเจน ต้านอนุมูลอิสระ ภูมิคุ้มกัน	ส้ม มะนาว ฝรั่ง พริก กะหล่ำดอก
วิตามิน D	ดูดซึมแคลเซียม เสริมสร้างกระดูก	แสงแดด ปลาทะเล ไข่แดง นม
แคลเซียม	สร้างกระดูกและฟัน การทำงานของกล้ามเนื้อ	นม ชีส กุ้งแห้ง ปลาตัวเล็ก ผักใบเขียว
เหล็ก	ส่วนประกอบฮีโมโกลบิน ลำเลียงออกซิเจน	เนื้อแดง ตับ ผักโขม ถั่ว
น้ำ	ตัวทำละลาย ลำเลียงสาร ควบคุมอุณหภูมิ ขับของเสีย	น้ำดื่ม ผัก ผลไม้ ซุป

โปรตีน วิตามิน แร่ธาตุ ช่วยส่วนต่างๆ ของร่างกาย

④ การทดสอบสารอาหาร

เราสามารถทดสอบว่าอาหารมีสารอาหารชนิดใดโดยใช้น้ำยาทดสอบ

สารที่ทดสอบ	น้ำยาที่ใช้	ผลที่ได้เมื่อพบสาร
แป้ง (Starch)	น้ำยาไอโอดีน (Iodine)	เปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน-ดำ
น้ำตาล (Sugar)	น้ำยาเบเนดิกต์ (Benedict) + ต้ม	เปลี่ยนเป็นสีส้ม-แดง (อิฐ)
โปรตีน (Protein)	น้ำยาไบยูเร็ต (Biuret)	เปลี่ยนเป็นสีม่วง-ชมพู
ไขมัน (Fat)	กระดาษหนังสือพิมพ์	เกิดคราบโปร่งแสงบนกระดาษ

⭐ จำง่ายด้วยสีผลทดสอบ:
🟦 ไอโอดีน + แป้ง = น้ำเงิน-ดำ (จำ: ไอโอดีนสีน้ำตาล → ถ้าเปลี่ยนน้ำเงิน = มีแป้ง)
🟥 เบเนดิกต์ + น้ำตาล + ต้ม = ส้ม-แดง (จำ: Benedict สีน้ำเงิน → ถ้าเปลี่ยนส้มแดง = มีน้ำตาล)
🟣 ไบยูเร็ต + โปรตีน = ม่วง (จำ: Bi = สองสี → น้ำเงิน+แดง = ม่วง)
🫙 กระดาษ + ไขมัน = คราบโปร่งใส (จำ: ไขมันละลายกระดาษ)

⑤ พลังงานและโภชนาการสมดุล

สัดส่วนที่ควรได้รับต่อวัน:
🌾 คาร์โบไฮเดรต = 50–60% ของพลังงานทั้งหมด
🍖 โปรตีน = 15–20% ของพลังงานทั้งหมด
🫙 ไขมัน = 25–30% ของพลังงานทั้งหมด
+ วิตามิน แร่ธาตุ น้ำ = กินผักผลไม้หลากสี และดื่มน้ำ 8 แก้ว/วัน

ตัวอย่างโจทย์คำนวณ

อาหาร 1 มื้อมี คาร์โบไฮเดรต 60 กรัม โปรตีน 20 กรัม ไขมัน 10 กรัม
พลังงานรวม = (60×4) + (20×4) + (10×9) = 240 + 80 + 90 = 410 kcal

📝 การบ้าน — วันเสาร์ที่ 22 สิงหาคม 2569

ตอนที่ 1 — จำแนกสารอาหารในอาหารแต่ละชนิด

โจทย์: เขียนสารอาหารหลักที่พบในอาหารต่อไปนี้

อาหาร	สารอาหารหลัก	หมู่
🍚 ข้าวสวย	แป้ง (Starch)	คาร์โบไฮเดรต
🍗 เนื้อไก่	โปรตีน	โปรตีน
🥛 นม	โปรตีน + แคลเซียม + ไขมัน	หลายหมู่
🫙 น้ำมันพืช	ไขมันไม่อิ่มตัว	ไขมัน
🍊 ส้ม	วิตามิน C + น้ำตาล	วิตามิน
🥦 บร็อกโคลี	วิตามิน + แร่ธาตุ + ใยอาหาร	วิตามิน+แร่ธาตุ
🥚 ไข่	โปรตีน + ไขมัน + วิตามิน D	หลายหมู่
🐟 ปลา	โปรตีน + โอเมก้า-3 (ไขมัน)	โปรตีน+ไขมัน

ตอนที่ 2 — การทดสอบสารอาหาร

โจทย์: อาหาร A–E ทดสอบด้วยน้ำยา 4 ชนิด ผลเป็นดังตาราง

อาหาร	ไอโอดีน	เบเนดิกต์+ต้ม	ไบยูเร็ต	กระดาษ	สารอาหารที่มี
A (ข้าว)	น้ำเงิน-ดำ	ไม่เปลี่ยน	ไม่เปลี่ยน	ไม่มีคราบ	แป้ง
B (น้ำผึ้ง)	ไม่เปลี่ยน	ส้ม-แดง	ไม่เปลี่ยน	ไม่มีคราบ	น้ำตาล
C (ไข่ขาว)	ไม่เปลี่ยน	ไม่เปลี่ยน	ม่วง-ชมพู	ไม่มีคราบ	โปรตีน
D (น้ำมัน)	ไม่เปลี่ยน	ไม่เปลี่ยน	ไม่เปลี่ยน	คราบโปร่งใส	ไขมัน
E (นม)	ไม่เปลี่ยน	ส้ม-แดง	ม่วง-ชมพู	คราบโปร่งใส	น้ำตาล+โปรตีน+ไขมัน

ตอนที่ 3 — คำนวณพลังงานจากอาหาร

โจทย์: คำนวณพลังงานจากอาหารต่อไปนี้