🏠 กลับห้องเรียน · Basic Biology ประถม · SKILL ไร้เทียมทาน
ชีววิทยา · พืช (Plant)
ชีววิทยา ครั้งที่ 7 · วันเสาร์ที่ 18 กรกฎาคม 2569📖 มาเรียนกันก่อน
พืชคืออะไร? คุณสมบัติและส่วนประกอบ
พืชเป็นสิ่งมีชีวิตที่พบอยู่ทุกที่รอบตัวเรา พืชมีคุณสมบัติพิเศษที่ต่างจากสัตว์ คือ สร้างอาหารเองได้ โดยใช้แสงแดด น้ำ และ CO₂ ผ่านกระบวนการ สังเคราะห์แสง (Photosynthesis)
คุณสมบัติของพืช
• สร้างอาหารเองได้ ด้วยการสังเคราะห์แสง
• มีเซลล์พืช — มีผนังเซลล์ (Cell Wall) / คลอโรพลาสต์ / แวคิวโอลขนาดใหญ่
• สืบพันธุ์ได้ ทั้งอาศัยเพศ (ผ่านดอก → เมล็ด) และไม่อาศัยเพศ (ไหล ใบ ราก)
• เจริญเติบโตได้ตลอดชีวิต โดยเฉพาะส่วนปลายยอดและราก
• สร้างอาหารเองได้ ด้วยการสังเคราะห์แสง
• มีเซลล์พืช — มีผนังเซลล์ (Cell Wall) / คลอโรพลาสต์ / แวคิวโอลขนาดใหญ่
• สืบพันธุ์ได้ ทั้งอาศัยเพศ (ผ่านดอก → เมล็ด) และไม่อาศัยเพศ (ไหล ใบ ราก)
• เจริญเติบโตได้ตลอดชีวิต โดยเฉพาะส่วนปลายยอดและราก
พืชประกอบด้วย 6 ส่วนหลัก:
⭐ จุดสำคัญ: พืชมี 6 ส่วน คือ ราก-ลำต้น-ใบ-ดอก-ผล-เมล็ด · พืชสร้างอาหารเองได้ด้วย สังเคราะห์แสง
① ลำต้น (Stem)
ลำต้น (Stem) เป็นส่วนที่เชื่อมราก ใบ และดอกเข้าด้วยกัน ทำหน้าที่หลัก 3 อย่าง
หน้าที่ของลำต้น
• ค้ำจุนพืช — ให้พืชตั้งตรงหรือเลื้อยได้
• นำน้ำและแร่ธาตุ จากรากขึ้นสู่ใบ (ผ่านเนื้อเยื่อท่อลำเลียง)
• นำอาหาร ที่ใบสร้างลงสู่รากและส่วนอื่น
• สะสมอาหาร (บางชนิด) เช่น หัวเผือก หัวมัน อ้อย
• ค้ำจุนพืช — ให้พืชตั้งตรงหรือเลื้อยได้
• นำน้ำและแร่ธาตุ จากรากขึ้นสู่ใบ (ผ่านเนื้อเยื่อท่อลำเลียง)
• นำอาหาร ที่ใบสร้างลงสู่รากและส่วนอื่น
• สะสมอาหาร (บางชนิด) เช่น หัวเผือก หัวมัน อ้อย
ประเภทของลำต้น
• ยืนต้น = แข็งแรง อยู่ได้หลายปี เช่น มะม่วง กุหลาบ
• ล้มลุก = อ่อนนุ่ม อยู่ได้ 1 ฤดู เช่น ข้าว ผักบุ้ง
• เลื้อย = เกาะพิงสิ่งอื่น เช่น บัวเรือ ตำลึง
• ลำต้นใต้ดิน = สะสมอาหาร เช่น เผือก ขิง
• ยืนต้น = แข็งแรง อยู่ได้หลายปี เช่น มะม่วง กุหลาบ
• ล้มลุก = อ่อนนุ่ม อยู่ได้ 1 ฤดู เช่น ข้าว ผักบุ้ง
• เลื้อย = เกาะพิงสิ่งอื่น เช่น บัวเรือ ตำลึง
• ลำต้นใต้ดิน = สะสมอาหาร เช่น เผือก ขิง
ตัวอย่าง: ลำต้นสะสมอาหาร
เผือก หัวมัน → ลำต้นอยู่ใต้ดิน สะสมแป้งอ้อย → ลำต้นสะสมน้ำตาล ตัดเปิดดูเห็นข้อปล้องชัด (ใบเลี้ยงเดี่ยว)
⭐ จุดสำคัญ: ลำต้น = ค้ำจุน + นำน้ำอาหาร + สะสมอาหาร(บางชนิด)
② ใบ (Leaf)
ใบ (Leaf) เป็น "โรงงานอาหาร" ของพืช ทำหน้าที่สำคัญที่สุดในการสังเคราะห์แสง ใบมีสีเขียวเพราะมี คลอโรฟิลล์ (Chlorophyll) ดูดพลังงานแสง
หน้าที่ของใบ
1. สร้างอาหาร (สังเคราะห์แสง)
CO₂ + น้ำ + แสง → กลูโคส (C₆H₁₂O₆) + O₂
ใบรับ CO₂ จากอากาศ + น้ำจากราก + แสงจากดวงอาทิตย์
2. คายน้ำ (Transpiration)
ระบายน้ำส่วนเกินออกทาง ปากใบ (Stomata)
3. แลกเปลี่ยนแก๊ส
ดูด CO₂ เข้า + ปล่อย O₂ ออก (กลางวัน) ผ่านปากใบ
1. สร้างอาหาร (สังเคราะห์แสง)
CO₂ + น้ำ + แสง → กลูโคส (C₆H₁₂O₆) + O₂
ใบรับ CO₂ จากอากาศ + น้ำจากราก + แสงจากดวงอาทิตย์
2. คายน้ำ (Transpiration)
ระบายน้ำส่วนเกินออกทาง ปากใบ (Stomata)
3. แลกเปลี่ยนแก๊ส
ดูด CO₂ เข้า + ปล่อย O₂ ออก (กลางวัน) ผ่านปากใบ
ปากใบ (Stomata) — ช่องเล็กๆ ใต้ใบ
• มีเซลล์คุม (Guard Cell) 2 เซลล์ควบคุมการเปิด-ปิด
• กลางวัน = เปิด → CO₂ เข้า + O₂ ออก + น้ำระเหย
• กลางคืน / แล้งมาก = ปิด → ลดการสูญเสียน้ำ
• มีเซลล์คุม (Guard Cell) 2 เซลล์ควบคุมการเปิด-ปิด
• กลางวัน = เปิด → CO₂ เข้า + O₂ ออก + น้ำระเหย
• กลางคืน / แล้งมาก = ปิด → ลดการสูญเสียน้ำ
ส่วนประกอบของใบ
• แผ่นใบ (Blade) — ส่วนแบนรับแสง
• เส้นใบ (Vein) — ท่อลำเลียงน้ำและอาหาร
• ก้านใบ (Petiole) — เชื่อมใบกับลำต้น
• เส้นกลางใบ (Midrib) — เส้นหลักกลางใบ
• แผ่นใบ (Blade) — ส่วนแบนรับแสง
• เส้นใบ (Vein) — ท่อลำเลียงน้ำและอาหาร
• ก้านใบ (Petiole) — เชื่อมใบกับลำต้น
• เส้นกลางใบ (Midrib) — เส้นหลักกลางใบ
⭐ จุดสำคัญ: ใบ = สร้างอาหาร (สังเคราะห์แสง) · ปากใบ = เปิดรับ CO₂ + คายน้ำ
③ ราก (Root)
ราก (Root) เป็นส่วนของพืชที่อยู่ใต้ดิน ทำหน้าที่ดูดซึมน้ำและแร่ธาตุ
หน้าที่ของราก
• ดูดน้ำและแร่ธาตุ จากดินส่งขึ้นสู่ลำต้น
• ยึดพืชกับดิน ป้องกันล้ม
• สะสมอาหาร (บางชนิด) เช่น แครอท หัวไชเท้า
• ส่วนที่ดูดน้ำมากที่สุดคือ ขนราก (Root Hair) บริเวณปลายราก
• ดูดน้ำและแร่ธาตุ จากดินส่งขึ้นสู่ลำต้น
• ยึดพืชกับดิน ป้องกันล้ม
• สะสมอาหาร (บางชนิด) เช่น แครอท หัวไชเท้า
• ส่วนที่ดูดน้ำมากที่สุดคือ ขนราก (Root Hair) บริเวณปลายราก
ประเภทของราก
• รากแก้ว (Tap Root) — พืชใบเลี้ยงคู่
มีรากใหญ่ 1 เส้น + รากแขนงแตกออกด้านข้าง
ตัวอย่าง: มะม่วง กุหลาบ ถั่ว
• รากฝอย (Fibrous Root) — พืชใบเลี้ยงเดี่ยว
มีรากขนาดพอๆ กันหลายเส้น ไม่มีรากหลัก
ตัวอย่าง: ข้าว ข้าวโพด กล้วย
• รากแก้ว (Tap Root) — พืชใบเลี้ยงคู่
มีรากใหญ่ 1 เส้น + รากแขนงแตกออกด้านข้าง
ตัวอย่าง: มะม่วง กุหลาบ ถั่ว
• รากฝอย (Fibrous Root) — พืชใบเลี้ยงเดี่ยว
มีรากขนาดพอๆ กันหลายเส้น ไม่มีรากหลัก
ตัวอย่าง: ข้าว ข้าวโพด กล้วย
⭐ จุดสำคัญ: ราก = ดูดน้ำ+ยึดพืช · รากแก้ว=ใบเลี้ยงคู่ · รากฝอย=ใบเลี้ยงเดี่ยว
④ ดอก (Flower) และการสืบพันธุ์
ดอก (Flower) เป็นอวัยวะสืบพันธุ์ของพืชดอก ทำหน้าที่ผลิตเซลล์สืบพันธุ์เพื่อสร้างเมล็ด
ส่วนประกอบของดอก 4 ส่วนหลัก
1. กลีบเลี้ยง (Sepal) — ชั้นนอกสุด สีเขียว ปกป้องดอกตูม
2. กลีบดอก (Petal) — สีสันสวยงาม ดึงดูดแมลงให้มาผสมเกสร
3. เกสรตัวผู้ (Stamen) — สร้าง ละอองเรณู (Pollen)
4. เกสรตัวเมีย (Pistil) — รับละอองเรณู มี รังไข่ (Ovary) อยู่ด้านล่าง
1. กลีบเลี้ยง (Sepal) — ชั้นนอกสุด สีเขียว ปกป้องดอกตูม
2. กลีบดอก (Petal) — สีสันสวยงาม ดึงดูดแมลงให้มาผสมเกสร
3. เกสรตัวผู้ (Stamen) — สร้าง ละอองเรณู (Pollen)
4. เกสรตัวเมีย (Pistil) — รับละอองเรณู มี รังไข่ (Ovary) อยู่ด้านล่าง
ประเภทของดอก
• ดอกสมบูรณ์เพศ = มีทั้งเกสรตัวผู้และตัวเมียในดอกเดียวกัน เช่น กุหลาบ
• ดอกไม่สมบูรณ์เพศ = มีเกสรเพียงเพศเดียว เช่น แตงกวา (ดอกตัวผู้/ตัวเมียแยก)
วัฏจักรชีวิต: ดอก → ผสมเกสร → รังไข่เจริญเป็นผล → ออวุลเจริญเป็นเมล็ด → งอก → ต้นพืชใหม่
• ดอกสมบูรณ์เพศ = มีทั้งเกสรตัวผู้และตัวเมียในดอกเดียวกัน เช่น กุหลาบ
• ดอกไม่สมบูรณ์เพศ = มีเกสรเพียงเพศเดียว เช่น แตงกวา (ดอกตัวผู้/ตัวเมียแยก)
วัฏจักรชีวิต: ดอก → ผสมเกสร → รังไข่เจริญเป็นผล → ออวุลเจริญเป็นเมล็ด → งอก → ต้นพืชใหม่
⭐ จุดสำคัญ: ดอก 4 ส่วน = กลีบเลี้ยง/กลีบดอก/เกสรตัวผู้/เกสรตัวเมีย · รังไข่ → ผล · ออวุล → เมล็ด
⑤ พืชใบเลี้ยงเดี่ยว vs ใบเลี้ยงคู่
พืชดอกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ตามจำนวนใบเลี้ยงในเมล็ด เปรียบเทียบได้ 5 ลักษณะ:
| ลักษณะ | ใบเลี้ยงเดี่ยว (Monocot) | ใบเลี้ยงคู่ (Dicot) |
|---|---|---|
| จำนวนใบเลี้ยง | 1 ใบ | 2 ใบ |
| เส้นใบ | ขนาน (Parallel) | ร่างแห (Net) |
| ข้อปล้อง | เห็นชัด | ไม่ชัด |
| ระบบราก | รากฝอย | รากแก้ว |
| กลีบดอก | 3 หรือ 6 กลีบ | 4 หรือ 5 กลีบ |
| ตัวอย่าง | ข้าว ข้าวโพด กล้วย อ้อย | มะม่วง กุหลาบ ถั่ว |
⭐ จุดสำคัญ: ใบเลี้ยงเดี่ยว = เส้นใบขนาน + รากฝอย · ใบเลี้ยงคู่ = เส้นใบร่างแห + รากแก้ว
📝 การบ้านวันเสาร์ที่ 18 กรกฎาคม 2569 — เรื่อง พืช
ตอนที่ 1 — ให้บัญจำแนกพืชต่อไปนี้โดยทำเครื่องหมาย ✓ ในช่องที่ถูกต้อง
พิจารณาพืช 5 ชนิด ได้แก่ มะม่วง / ข้าว / มะเขือ / บัวเรือ / อัญชัน
| ชนิดพืช | ลำต้น | เส้นใบ | ราก | ดอก (กลีบ) | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ยืนต้น | ล้มลุก/เลื้อย | ขนาน | ร่างแห | รากฝอย | รากแก้ว | 3–6 กลีบ | 4–5 กลีบ | |
| 1. มะม่วง | ||||||||
| 2. ข้าว | ||||||||
| 3. มะเขือ | ||||||||
| 4. บัวเรือ | ||||||||
| 5. อัญชัน | ||||||||
ตอนที่ 2 — โยงเส้นจับคู่หน้าที่กับส่วนประกอบของดอกให้ถูกต้อง
| # | ส่วนประกอบ / สิ่งที่พบ | จับคู่กับ (หน้าที่ / คำอธิบาย) |
|---|---|---|
| 1 | กลีบเลี้ยง (Sepal) | |
| 2 | กลีบดอก (Petal) | |
| 3 | เกสรตัวผู้ (Stamen) | |
| 4 | เกสรตัวเมีย (Pistil) | |
| 5 | รังไข่ (Ovary) | |
| 6 | ออวุล (Ovule) | |
| 7 | ดอกสมบูรณ์เพศ | |
| 8 | ดอกไม่สมบูรณ์เพศ |
ตัวเลือก: ก) เจริญเป็นผล · ข) มีเกสรทั้งสองเพศ · ค) ปกป้องดอกตูม · ง) สร้างละอองเรณู · จ) ดึงดูดแมลง · ฉ) รับละอองเรณู · ช) มีเกสรเพียงเพศเดียว · ซ) เจริญเป็นเมล็ด
ตอนที่ 3 — ระบุว่าพืชต่อไปนี้มีรากแก้วหรือรากฝอย พร้อมอธิบายเหตุผล
ข้อ 1. จากภาพ ก) ราก Tap root system และ ข) ราก Fibrous root system ในภาพ A–D จับคู่ให้ถูกต้อง
• Tap root system (รากแก้ว) — มีรากหลัก 1 เส้นใหญ่ แตกรากแขนง
• Fibrous root system (รากฝอย) — รากหลายเส้นขนาดพอๆ กัน ไม่มีรากหลัก
• Fibrous root system (รากฝอย) — รากหลายเส้นขนาดพอๆ กัน ไม่มีรากหลัก
ข้อ 2. จงบอกว่าพืชต่อไปนี้มีรากประเภทใด และเป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยวหรือคู่
| พืช | ประเภทราก | ใบเลี้ยง |
|---|---|---|
| ข้าว | ||
| ถั่วเขียว | ||
| ข้าวโพด | ||
| มะเขือ |
🎯 แบบทดสอบ (ปรนัย 5 ข้อ)