🏠 กลับห้องเรียน · Basic Biology ประถม · SKILL ไร้เทียมทาน

ชีววิทยา · ระบบนิเวศ (Ecology)

ชีววิทยา ครั้งที่ 9 · วันเสาร์ที่ 8 สิงหาคม 2569

📖 มาเรียนกันก่อน

① ระบบนิเวศ (Ecosystem) คืออะไร?

ระบบนิเวศ คือ กลุ่มสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิตที่อยู่รวมกันในบริเวณเดียว โดยมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน

ระบบนิเวศ (Ecosystem) = สิ่งมีชีวิต + สิ่งแวดล้อม ในพื้นที่เดียวกัน

🌿 สิ่งมีชีวิต (Biotic) ได้แก่ พืช สัตว์ เห็ดรา จุลินทรีย์
🌡️ สิ่งไม่มีชีวิต (Abiotic) ได้แก่ น้ำ แสงอาทิตย์ อากาศ อุณหภูมิ ดิน แร่ธาตุ

ตัวอย่างระบบนิเวศ

🌲 ระบบนิเวศป่า — ต้นไม้ สัตว์ป่า แมลง ดิน น้ำฝน
🌊 ระบบนิเวศทะเล — ปลา สาหร่าย แนวปะการัง น้ำเค็ม แสง
🌾 ระบบนิเวศทุ่งหญ้า — หญ้า กระต่าย งู เหยี่ยว ดิน ฝน
🏙️ ระบบนิเวศเมือง — มนุษย์ นก แมลง ต้นไม้ ถนน อาคาร

② ห่วงโซ่อาหาร (Food Chain)

ห่วงโซ่อาหาร คือ ลำดับการกินอาหารของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ ตั้งแต่ผู้ผลิตไปจนถึงผู้บริโภคสูงสุด

ลำดับในห่วงโซ่อาหาร:

🌿 ผู้ผลิต (Producer) — พืช สาหร่าย (สร้างอาหารเองด้วยแสง)
→ 🐇 ผู้บริโภคพืช (Herbivore) — กระต่าย หนู กวาง วัว
→ 🦊 ผู้บริโภคสัตว์ (Carnivore) — งู เหยี่ยว สิงโต
→ 🦅 ผู้บริโภคสูงสุด (Top Predator) — เหยี่ยว สิงโต มนุษย์
→ 🍄 ผู้ย่อยสลาย (Decomposer) — เห็ดรา แบคทีเรีย (ย่อยซากคืนสู่ดิน)

ตัวอย่างห่วงโซ่อาหารในทุ่งหญ้า

หญ้า 🌿 → กระต่าย 🐇 → งู 🐍 → เหยี่ยว 🦅
ทิศทางลูกศร = ทิศทางพลังงานที่ถ่ายทอด (ผู้ถูกกิน → ผู้กิน)

③ สิ่งมีชีวิต 4 กลุ่มในระบบนิเวศ

กลุ่ม	ชื่อไทย	อาหาร	ตัวอย่าง
Producer	ผู้ผลิต	สร้างอาหารเอง (สังเคราะห์แสง)	ต้นหญ้า ต้นไม้ สาหร่าย
Herbivore	กินพืช	กินพืชเท่านั้น	กระต่าย วัว ม้า กวาง
Carnivore	กินเนื้อ	กินสัตว์เท่านั้น	งู เสือ เหยี่ยว ฉลาม
Omnivore	กินทั้งพืชและสัตว์	กินได้ทั้งพืชและสัตว์	มนุษย์ หมู หมี อีกา

⭐ จำง่าย: Herbi = พืช (herb) · Carni = เนื้อ (carnal) · Omni = ทุกอย่าง (omni)
Decomposer = ผู้ย่อยสลาย — เห็ดรา แบคทีเรีย ช่วยคืนแร่ธาตุสู่ดิน ขาดไม่ได้!

บทบาทสิ่งมีชีวิต: ผู้ผลิต ผู้บริโภค(กินพืช/เนื้อ/ทั้งสอง) ผู้ย่อยสลาย

④ ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิต

สิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศมีความสัมพันธ์กัน 4 แบบหลัก

+/+ ภาวะพึ่งพา (Mutualism) ทั้งคู่ได้ประโยชน์
ผึ้ง + ดอกไม้
ปลาการ์ตูน + ดอกไม้ทะเล

+/– ภาวะล่าเหยื่อ (Predation) ผู้ล่าได้ เหยื่อเสีย
เหยี่ยว + กระต่าย
งู + หนู

+/– ภาวะปรสิต (Parasitism) ปรสิตได้ โฮสต์เสีย
เห็บ + สุนัข
พยาธิ + คน

+/0 ภาวะอิงอาศัย (Commensalism) ผู้อาศัยได้ เจ้าบ้านไม่เสีย
ปลาเล็ก + ฉลาม
กล้วยไม้ + ต้นไม้ใหญ่

⑤ การทำลายสิ่งแวดล้อมและผลกระทบ

เมื่อระบบนิเวศถูกรบกวน สิ่งมีชีวิตในห่วงโซ่อาหารได้รับผลกระทบทั้งหมด

สาเหตุการทำลายสิ่งแวดล้อม:
🌳 ตัดไม้ทำลายป่า → ที่อยู่อาศัยของสัตว์หายไป
🏭 มลพิษทางน้ำ/อากาศ → สิ่งมีชีวิตตายหรืออพยพ
🌡️ ภาวะโลกร้อน → อุณหภูมิเปลี่ยน ทำให้บางชนิดสูญพันธุ์
🐟 ทำการประมงเกินขนาด → ปลาลดลง ห่วงโซ่อาหารขาด

ตัวอย่างผลกระทบแบบโดมิโน

ถ้าตัดป่าทำลาย "หญ้า" หมด →
กระต่ายไม่มีอาหาร → กระต่ายลดลง →
งูไม่มีอาหาร → งูลดลง →
เหยี่ยวไม่มีอาหาร → ระบบนิเวศพัง
⚠️ ห่วงโซ่อาหารทุกข้อเชื่อมกัน — สูญเสียแม้แต่ขั้นเดียวก็กระทบทั้งระบบ

⭐ คำถามในข้อสอบที่พบบ่อย:
• "ถ้า ________ สูญพันธุ์ จะเกิดอะไรขึ้น?" → ตอบตามลำดับห่วงโซ่อาหาร
• "สิ่งมีชีวิตชนิดนี้อยู่ระดับใดในห่วงโซ่?" → ดูว่ากินอะไรและถูกใครกิน

📝 การบ้าน — วันเสาร์ที่ 8 สิงหาคม 2569

ตอนที่ 1 — จำแนกสิ่งมีชีวิตในห่วงโซ่อาหาร

โจทย์: จำแนกสิ่งมีชีวิตต่อไปนี้เป็น Producer / Herbivore / Carnivore / Omnivore

สิ่งมีชีวิต	ประเภท	เหตุผล
🌿 ต้นหญ้า	Producer	สร้างอาหารเองด้วยแสงอาทิตย์
🐄 วัว	Herbivore	กินหญ้าและพืชเท่านั้น
🦁 สิงโต	Carnivore	กินสัตว์อื่นเท่านั้น
🐻 หมี	Omnivore	กินได้ทั้งผลไม้ ปลา และน้ำผึ้ง
🌲 ต้นไม้ใหญ่	Producer	สังเคราะห์แสงสร้างอาหารเอง
🐇 กระต่าย	Herbivore	กินหญ้าและผักเท่านั้น
🐍 งู	Carnivore	กินหนู กบ กระต่าย
👨 มนุษย์	Omnivore	กินได้ทั้งพืชและสัตว์

ตอนที่ 2 — ห่วงโซ่อาหารและสายใยอาหาร

โจทย์: เรียงสิ่งมีชีวิตต่อไปนี้เป็นห่วงโซ่อาหาร: เหยี่ยว / งู / หญ้า / หนู

ตอนที่ 3 — ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิต

โจทย์: บอกประเภทความสัมพันธ์ของคู่ต่อไปนี้

คู่สิ่งมีชีวิต	ประเภท	เหตุผล
ผึ้ง + ดอกไม้	Mutualism (+/+)	ผึ้งได้น้ำหวาน ดอกไม้ได้รับการผสมเกสร
เสือ + กวาง	Predation (+/–)	เสือได้อาหาร กวางถูกกิน
เห็บ + สุนัข	Parasitism (+/–)	เห็บได้เลือด สุนัขอ่อนแอลง
กล้วยไม้ + ต้นไม้ใหญ่	Commensalism (+/0)	กล้วยไม้ได้แสง ต้นใหญ่ไม่ได้ไม่เสีย
ปลาฉลาม + ปลาฉลามหางติ่ง	Commensalism (+/0)	ปลาเล็กได้อาศัยเศษอาหาร ฉลามไม่ได้ไม่เสีย

⭐ จำสัญลักษณ์: + = ได้ประโยชน์ · – = เสียประโยชน์ · 0 = ไม่ได้ไม่เสีย
Mutualism (+/+) ผึ้ง-ดอกไม้ · Predation (+/–) เสือ-กวาง · Parasitism (+/–) เห็บ-สุนัข · Commensalism (+/0) กล้วยไม้-ต้นไม้ใหญ่