เรียนเคมีกับSKILL ไร้เทียมทาน

📖 มาเรียนกันก่อน

วันนี้เราจะเรียนเรื่อง การจำแนกสาร โดยใช้ ลักษณะเนื้อสารเป็นเกณฑ์ — แบ่งสารออกเป็น สารเนื้อผสม และ สารเนื้อเดียว แล้วแตกย่อยลงไปอีก

① สารเนื้อผสม (Heterogeneous substance)
สารที่เนื้อไม่ผสมกลมกลืนเป็นเนื้อเดียวกัน · ทุกส่วนมีสมบัติไม่เหมือนกัน · มองเห็นเนื้อสารแยกกันได้
🥗 เช่น ส้มตำ · น้ำพริก · ดิน · น้ำโคลน · พริกป่นเกลือ · ตะปูขึ้นสนิม

② สารเนื้อเดียว (Homogeneous substance)
สารที่เนื้อผสมกลมกลืนเป็นเนื้อเดียวกัน · ทุกส่วนมีสมบัติเหมือนกันทั้งหมด
💧 เช่น น้ำกลั่น · น้ำส้มสายชู · น้ำเกลือ · น้ำเชื่อม · เกลือแกง · น้ำตาลทราย

🔬 สารเนื้อผสม แยกได้ 2 ชนิด

1) สารแขวนลอย (Suspension) — อนุภาคใหญ่ เส้นผ่านศูนย์กลาง มากกว่า 10⁻⁴ cm
👁️ มองเห็นอนุภาคได้ชัด · ⏳ ตั้งทิ้งไว้จะตกตะกอนแยกชั้น · 💡 ฉายแสงผ่านจะทึบแสง · 🚫 อนุภาคไม่ผ่านทั้งกระดาษกรองและเซลโลเฟน
เช่น น้ำโคลน · น้ำแป้งดิบ · ซอสพริก · ยาลดกรดชนิดน้ำ

2) คอลลอยด์ (Colloid) — อนุภาคขนาดกลาง อยู่ระหว่าง 10⁻⁷ cm ถึง 10⁻⁴ cm
👁️ มองดูขุ่น แต่ไม่เห็นอนุภาคด้วยตาเปล่า · 💡 ฉายแสงผ่านจะเห็นลำแสง · ✅ ผ่านกระดาษกรองได้ · 🚫 ไม่ผ่านเซลโลเฟน
เช่น น้ำนมสด · น้ำแป้งสุก · น้ำนมเปรี้ยว · น้ำนมถั่วเหลือง

💧 สารเนื้อเดียว แยกได้ 2 ชนิด

1) สารละลาย (Solution) — อนุภาคเล็กสุด เส้นผ่านศูนย์กลาง น้อยกว่า 10⁻⁷ cm
👁️ ใส มองไม่เห็นอนุภาค · 💡 ฉายแสงผ่านไม่เห็นลำแสง · ✅ อนุภาคผ่านได้ทั้งกระดาษกรองและเซลโลเฟน · ไม่ตกตะกอน
เช่น น้ำสี · น้ำอัดลม · น้ำมันดีเซล

2) สารบริสุทธิ์ (Pure substance) — ประกอบด้วยสารเพียงชนิดเดียว · สมบัติคงที่เฉพาะตัว · มีจุดเดือดและจุดหลอมเหลวคงที่
แบ่งย่อยเป็น 2 ประเภท:
⚛️ ธาตุ (Element) — มีอะตอมชนิดเดียว แยกด้วยวิธีเคมีไม่ได้ · หน่วยย่อย = อะตอม · เช่น O, Fe, Cu, Al, Au
🧬 สารประกอบ (Compound) — อะตอมของธาตุ ตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไปรวมกันทางเคมี · หน่วยย่อย = โมเลกุล · เช่น H₂O, NaCl, CO₂

🧭 เกณฑ์การจำแนกสารเพิ่มเติม

นอกจากใช้ เนื้อสาร เป็นเกณฑ์แล้ว เรายังจำแนกสารด้วย สมบัติอื่นๆ ได้อีก แล้วแต่ว่าจะเลือกสมบัติใดมาเป็นเกณฑ์

เกณฑ์ที่ใช้จำแนกสารได้บ่อย
🧊 สถานะ — ของแข็ง / ของเหลว / แก๊ส
💧 การละลายน้ำ — ละลายน้ำ (เกลือ น้ำตาล ผงชูรส) / ไม่ละลายน้ำ (ทราย น้ำมัน หิน)
⚡ การนำไฟฟ้า — ตัวนำ (โลหะ·เหล็ก·ทองแดง · น้ำเกลือ · ไส้ดินสอที่เป็นแกรไฟต์) / ฉนวน (ไม้ พลาสติก หิน แป้ง)
🔥 การนำความร้อน — ตัวนำ (โลหะ เช่น เหล็ก อะลูมิเนียม) / ฉนวน (ไม้ พลาสติก กระดาษ)
🎨 สมบัติทางกายภาพอื่นๆ — สี · ความแข็ง · รสชาติ · ความหนาแน่น · กลิ่น

💡 ข้อควรจำ — เวลาเขาให้สารมาเป็นกลุ่มๆ แล้วถามว่าใช้เกณฑ์อะไร ให้ดูว่าสมบัติใดที่ทำให้แต่ละกลุ่มต่างกันชัดเจน เช่น ถ้ากลุ่มหนึ่งนำไฟฟ้าได้หมด อีกกลุ่มไม่นำเลย เกณฑ์นั้นก็คือ "การนำไฟฟ้า" นั่นเอง

⚖️ การจำแนกสารตามขนาดอนุภาค

ถ้าใช้ ขนาดอนุภาค เป็นเกณฑ์ จะแยก สารละลาย · คอลลอยด์ · แขวนลอย ออกจากกันได้ → ขนาดอนุภาคส่งผลต่อการมองเห็น การตกตะกอน การฉายแสง และการผ่านตัวกรอง

สมบัติ	สารละลาย	คอลลอยด์	แขวนลอย
ขนาดอนุภาค	<10⁻⁷ cm (เล็กสุด)	10⁻⁷–10⁻⁴ cm (กลาง)	>10⁻⁴ cm (ใหญ่สุด)
การมองเห็นขนาดอนุภาคของสารองค์ประกอบ	มองไม่เห็น (ใส)	ไม่เห็นด้วยตาเปล่า (ขุ่น)	มองเห็นได้
การตกตะกอน	ไม่ตกตะกอน	ไม่ตกตะกอน	ตกตะกอนเมื่อตั้งทิ้งไว้
ฉายแสงผ่าน	ไม่เห็นลำแสง	เห็นลำแสง	ทึบแสง
ผ่านกระดาษกรอง	✅ ผ่าน	✅ ผ่าน	🚫 ไม่ผ่าน
ผ่านเยื่อเซลโลเฟน	✅ ผ่าน	🚫 ไม่ผ่าน	🚫 ไม่ผ่าน

🧪 การกรองแยก สารละลาย · คอลลอยด์ · แขวนลอย
เราใช้ ขนาดอนุภาคที่ต่างกัน มาแยก 3 ชนิดนี้ออกจากกันด้วยการกรอง 2 ขั้น
① กรองด้วย กระดาษกรอง → อนุภาคแขวนลอยตัวใหญ่ติดค้างบนกระดาษ (ไม่ผ่าน) · สารละลายกับคอลลอยด์ผ่านลงไปได้
② นำส่วนที่ผ่าน ไปกรองด้วย เยื่อเซลโลเฟน → อนุภาคคอลลอยด์ติดค้าง (ไม่ผ่าน) · เหลือเฉพาะสารละลายที่ผ่านออกมา
✅ สรุป: แขวนลอยติดกระดาษกรอง · คอลลอยด์ติดเซลโลเฟน · สารละลายผ่านได้หมด

✨ สมบัติพิเศษของคอลลอยด์

1) ปรากฏการณ์ทินดอลล์ (Tyndall Effect)
เป็นปรากฏการณ์กระเจิงแสง เมื่อฉายลำแสงไปในสารคอลลอยด์ เนื่องจากอนุภาคของคอลลอยด์มีขนาดใหญ่พอดีกับความยาวของคลื่นแสง เมื่อแสงชนกับอนุภาคคอลลอยด์จึงเกิดการกระเจิงแสง ทำให้มองเห็นเป็นลำแสงได้
💡 เช่น การทอแสงของอากาศที่มีละอองฝุ่นอยู่ · ส่วนสารละลาย (ใส) แสงผ่านตลอด ไม่เห็นลำแสง

2) การเคลื่อนที่แบบบราวน์ (Brownian Motion)
คือการเคลื่อนที่ของอนุภาคคอลลอยด์แบบสุ่ม เกิดจากการชนไปมาของอนุภาคกับตัวกลาง จึงเคลื่อนที่ซิกแซกไม่มีทิศทางแน่นอน
🔬 โรเบิร์ต บราวน์ เป็นผู้ค้นพบปรากฏการณ์นี้ จากการส่องดูควันด้วยกล้องจุลทรรศน์

🧴 ชนิดของคอลลอยด์ และ อิมัลซิไฟเออร์

คอลลอยด์เกิดจาก อนุภาคเฟสหนึ่งกระจายในตัวกลางอีกเฟสหนึ่ง รวม 8 แบบ ตามสถานะของตัวกลางและอนุภาค

สถานะ	ชนิดของคอลลอยด์	ตัวกลาง	อนุภาค	ตัวอย่าง
Gas	Aerosol (แอโรซอล)	Gas	Liquid	หมอก, ไอน้ำ, เมฆ, สเปรย์ฉีดผม
Gas	Solid aerosol (โซลิดแอโรซอล)	Gas	Solid	ฝุ่น, เขม่า, ควัน
Liquid	Emulsion (อิมัลชัน)	Liquid	Liquid	นม, มายองเนส, ครีมทาผิว
Liquid	Foam (โฟม)	Liquid	Gas	วิปครีม, ครีมโกนหนวด
Liquid	Sol (ซอล)	Liquid	Solid	สีน้ำมัน, น้ำเลือด
Solid	Gel (เจล)	Solid	Liquid	เจลลี่, เจลลาติน
Solid	Solid foam (โซลิดโฟม)	Solid	Gas	หินพัมมิซ, หินลาวา
Solid	Solid sol (โซลิดซอล)	Solid	Solid	ทับทิม, หินสี

อิมัลซิไฟเออร์ (Emulsifier)
สาร/วัตถุดิบที่ทำให้อิมัลชันคงตัว ไม่ให้ของเหลว 2 ชนิด (เช่น น้ำมันกับน้ำ) แยกชั้น โดยเข้าไปห่อหุ้มหยดของเหลวไว้
🧼 สบู่ — จับน้ำมันด้านหนึ่ง จับน้ำอีกด้าน ช่วยล้างคราบมันออกด้วยน้ำ
🥚 ไข่แดง — มีสารเลซิทิน ใช้ทำมายองเนส/น้ำสลัดให้ไม่แยกชั้น
🥛 โปรตีนเคซีน — ในน้ำนม ทำให้ไขมันในนมกระจายคงตัว
🫧 น้ำดี — ในร่างกาย ช่วยแตกหยดไขมันให้เล็กลง เพื่อย่อยไขมัน

📝 การบ้าน (ตามหนังสือ) · 10 ข้อ · คิดก่อน แล้วเลือกคำตอบ ครูเฉลยให้ทุกข้อ

ห้องเรียนส่วนตัว ปอจู & กตัญญู

เคมี · การจำแนกสาร 1