เคมี · การจำแนกสาร 2
เคมี ครั้งที่ 3 · 16 ม.ค. 2570
📖 มาเรียนกันก่อน
ครั้งที่แล้วเรารู้จัก ประเภทของสาร กันแล้ว (สารเนื้อผสม·สารเนื้อเดียว / แขวนลอย·คอลลอยด์·สารละลาย / ธาตุ·สารประกอบ) ครั้งนี้เราจะ ฝึกแยกแยะว่าสารที่เจอ "เป็นประเภทไหน" โดยใช้ การทดลองและการสังเกต
🔑 3 เครื่องมือหลักในการแยกประเภทสาร
📄 กระดาษกรอง — รูใหญ่ · กรองอนุภาคใหญ่ของแขวนลอยออก (แขวนลอยติดค้าง · คอลลอยด์+สารละลายผ่าน)
🧫 เยื่อเซลโลเฟน — รูเล็กมาก · กรองอนุภาคคอลลอยด์ออก (คอลลอยด์ติดค้าง · เหลือแต่สารละลายผ่าน)
🔦 ส่องไฟ (ทินดอลล์) — คอลลอยด์เห็นลำแสง · สารละลายใสไม่เห็นลำแสง · แขวนลอยทึบแสง
🔬 แยกประเภทสารจากการสังเกต + การทดลอง
ถ้ามีสารมา 1 อย่าง แล้วอยากรู้ว่าเป็น สารละลาย · คอลลอยด์ · หรือแขวนลอย ให้ไล่ดูทีละขั้นตามแผนผังนี้
| ทดสอบ | สารละลาย | คอลลอยด์ | แขวนลอย |
|---|
| ลักษณะ | ใส | ขุ่น (เนียน) | ขุ่น (เห็นอนุภาค) |
| กระดาษกรอง | ผ่าน | ผ่าน | ติดค้าง |
| เยื่อเซลโลเฟน | ผ่าน | ติดค้าง | ติดค้าง |
| ส่องไฟ (ทินดอลล์) | ไม่เห็นลำแสง | เห็นลำแสง | ทึบแสง |
| ตั้งทิ้งไว้ | ไม่ตกตะกอน | ไม่ตกตะกอน | ตกตะกอน |
🧴 ทบทวนชนิดคอลลอยด์ + วิธีนับ
คอลลอยด์ เกิดจากอนุภาคเฟสหนึ่งกระจายในตัวกลางอีกเฟสหนึ่ง · ที่เจอบ่อยในชีวิตประจำวัน:
🥛 อิมัลชัน (ของเหลวในของเหลว) — นม · มายองเนส · น้ำสลัด · น้ำกะทิ · ครีมทาผิว
🫧 โฟม (แก๊สในของเหลว) — วิปครีม · ครีมโกนหนวด · โฟมล้างหน้า
🎨 โซล (ของแข็งในของเหลว) — สีน้ำมัน · สีทาบ้าน
🍮 เจล (ของเหลวในของแข็ง) — เยลลี่ · วุ้น
🌫️ แอโรซอล (ของเหลว/ของแข็งในแก๊ส) — หมอก · เมฆ · ควัน · ฝุ่น
💡 เคล็ดการนับคอลลอยด์ในรายการสาร — เจอสารหลายอย่าง ให้คัดออกก่อน:
❌ สารละลาย (ใส): น้ำเชื่อม น้ำเกลือ น้ำส้มสายชู ❌ แขวนลอย: น้ำโคลน น้ำแป้งดิบ ❌ สารบริสุทธิ์: น้ำกลั่น เกลือ
✅ ที่เหลือ (ขุ่นเนียน·เห็นลำแสง) = คอลลอยด์ เช่น ควัน · นม · น้ำกะทิ · เยลลี่ · สีทาบ้าน
⚛️ ธาตุ · สารประกอบ · สารผสม (ฝึกแยก)
ธาตุ (Element) — สารบริสุทธิ์ อะตอมชนิดเดียว · เช่น ทอง(Au) ทองแดง(Cu) สังกะสี(Zn) คาร์บอน(C) ออกซิเจน(O₂) ไนโตรเจน(N₂) แพลทินัม=ทองคำขาว(Pt)
สารประกอบ (Compound) — สารบริสุทธิ์ ธาตุ ≥2 ชนิดรวมกันทางเคมี · เช่น น้ำ(H₂O) เกลือแกง(NaCl) หินปูน(CaCO₃) น้ำตาลทราย
สารผสม (Mixture) — สารหลายชนิดปนกันไม่รวมเป็นเนื้อเดียวทางเคมี · เช่น แก๊สหุงต้ม น้ำปลา น้ำสลัด ดินเหนียว แอลกอฮอล์ล้างแผล
⚠️ จุดที่มักหลอก
• ทองคำขาว = แพลทินัม (Pt) = ธาตุ | ทองขาว (white gold) = ทองผสมโลหะอื่น = สารผสม/โลหะผสม (ไม่ใช่ธาตุ!)
• หินปูน (CaCO₃) = สารประกอบบริสุทธิ์ ไม่ใช่สารผสม | แต่ ดินเหนียว/ทราย = สารผสม
📝 การบ้าน (ตามหนังสือ) · 10 ข้อ · คิดก่อน แล้วเลือกคำตอบ ครูเฉลยให้ทุกข้อ