SKILL LEARNING · วิทยาศาสตร์ ม.1

บทที่ 4 — ระบบนิเวศ

ชีววิทยาสิ่งแวดล้อม 🌿 ห่วงโซ่อาหาร · สายใยอาหาร · ผู้ผลิต-ผู้บริโภค ม.1 ภาคเรียน 1
ระบบนิเวศคืออะไร?

ระบบนิเวศ (Ecosystem) คือ กลุ่มของสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในพื้นที่เดียวกัน ร่วมกับสิ่งแวดล้อมที่ไม่มีชีวิต (น้ำ อากาศ แสง ดิน) โดยมีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ระบบนิเวศมีหลายขนาด ตั้งแต่บ่อน้ำเล็ก ๆ ไปจนถึงมหาสมุทรและป่าฝนเขตร้อน

บทบาทในระบบนิเวศ
🌿 ผู้ผลิต (Producers)
สิ่งมีชีวิตที่สร้างอาหารเองได้ด้วยการสังเคราะห์แสง
ตัวอย่าง: ต้นไม้ สาหร่าย หญ้า
🐛 ผู้บริโภคลำดับ 1
กินผู้ผลิตโดยตรง (กินพืช)
ตัวอย่าง: กระต่าย ตั๊กแตน วัว ปลาตะเพียน
🦊 ผู้บริโภคลำดับ 2+
กินผู้บริโภคลำดับ 1 (กินสัตว์)
ตัวอย่าง: จิ้งจอก งู เหยี่ยว สิงโต
🍄 ผู้ย่อยสลาย (Decomposers)
ย่อยซากสิ่งมีชีวิตเป็นแร่ธาตุคืนดิน
ตัวอย่าง: เชื้อรา แบคทีเรีย ไส้เดือน
ห่วงโซ่อาหาร (Food Chain)
หญ้า ผู้ผลิต → ตั๊กแตน ผู้บริโภค ลำดับ 1 → กิ้งก่า ผู้บริโภค ลำดับ 2 → เหยี่ยว ผู้บริโภค ลำดับ 3 → ผู้ย่อย สลาย

ลูกศร → แสดงทิศทางการถ่ายโอนพลังงาน (จากเหยื่อไปยังผู้ล่า) พลังงานลดลงทุกระดับ ประมาณ 10% เท่านั้นที่ถ่ายทอดไปยังระดับถัดไป

สายใยอาหาร vs ห่วงโซ่อาหาร
ลักษณะห่วงโซ่อาหารสายใยอาหาร
โครงสร้างเส้นตรง A→B→Cตาข่าย หลายห่วงโซ่ซ้อนทับ
ความซับซ้อนเรียบง่ายซับซ้อน สมจริง
เสถียรภาพต่ำ ถ้าขาดตัวหนึ่งพังสูง มีตัวเลือกอาหารหลาย
ตัวอย่างหญ้า→กระต่าย→สุนัขจิ้งจอกกระต่ายกินหญ้า+ผลไม้ สุนัขจิ้งจอกกินทั้งกระต่าย+นกด้วย
แบบฝึกหัด 5 ข้อ
ข้อ 1
สิ่งมีชีวิตใดทำหน้าที่เป็นผู้ผลิต (Producer) ในระบบนิเวศ?
ข้อ 2
ในห่วงโซ่อาหาร: หญ้า → กระต่าย → เหยี่ยว — กระต่ายอยู่ในระดับใด?
ข้อ 3
ผู้ย่อยสลาย (Decomposers) มีบทบาทสำคัญอย่างไรในระบบนิเวศ?
ข้อ 4
ถ้าผู้ล่าสูงสุด (เช่น เสือ) สูญพันธุ์ออกไปจากระบบนิเวศ จะเกิดอะไร?
ข้อ 5
ข้อใดแสดงถึง "สายใยอาหาร" ไม่ใช่ "ห่วงโซ่อาหาร"?
📝 บันทึกผู้ปกครอง

บทนี้ครอบคลุม ว 2.1 ม.1 — ระบบนิเวศและความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิต ลองให้เด็กยกตัวอย่างห่วงโซ่อาหารจากสิ่งแวดล้อมรอบบ้าน และอธิบายว่าถ้าสิ่งมีชีวิตหนึ่งสูญหายไปจะส่งผลอย่างไร