บทที่ 2 — ชนิดและส่วนประกอบของประโยค
🇹🇭 วิเคราะห์ประธานและภาคแสดง · ป.5
📋 ตัวชี้วัด: ท4.1 ป.5/2
ชนิดและส่วนประกอบของประโยค
วิเคราะห์ประธานและภาคแสดง
สวัสดีค่ะเด็ก ๆ บทเรียนนี้เราจะมาเรียนเรื่องประโยคกันนะคะ ประโยคที่เราพูดหรือเขียนกันทุกวัน ประกอบด้วยส่วนสำคัญอะไรบ้าง และส่วนขยายมีหน้าที่อย่างไร เราไปเรียนรู้พร้อม ๆ กันเลยค่ะ
📘 ส่วนประกอบของประโยค
ประโยค คือการนำคำมาเรียงต่อกันแล้วได้ใจความสมบูรณ์ว่า ใคร ทำอะไร ประโยคสามัญแบ่งออกเป็นสองส่วนหลัก คือ ภาคประธาน (ผู้กระทำ) และ ภาคแสดง (กริยาและกรรม) บางประโยคอาจมี ส่วนขยาย เพื่อให้รายละเอียดชัดเจนยิ่งขึ้น
🧩 ตารางส่วนประกอบของประโยค
| ประธาน | ขยายประธาน | กริยา | ขยายกริยา | กรรม | ขยายกรรม |
|---|
| นก | ตัวเล็ก | บิน | สูง | - | - |
| น้อง | ของฉัน | ร้องไห้ | เสียงดัง | - | - |
| แมว | สีดำ | จับ | อย่างรวดเร็ว | หนู | ตัวใหญ่ |
| พ่อ | - | ดื่ม | ทุกเช้า | กาแฟ | ร้อน |
ประโยคที่ไม่ต้องมีกรรมมารับเรียกว่า ประโยค 2 ส่วน (มีแค่ประธานและกริยา) ประโยคที่ต้องมีกรรมมารับเรียกว่า ประโยค 3 ส่วน
💬 วิเคราะห์ส่วนประกอบประโยค
ฝนตกหนัก
ฝน (ประธาน) + ตก (กริยา) + หนัก (ขยายกริยา)
สุนัขตัวโตเห่าเสียงดัง
สุนัข (ประธาน) + ตัวโต (ขยายประธาน) + เห่า (กริยา) + เสียงดัง (ขยายกริยา)
พี่กินข้าวผัด
พี่ (ประธาน) + กิน (กริยา) + ข้าว (กรรม) + ผัด (ขยายกรรม)
คุณแม่ซื้อผลไม้หลายชนิด
คุณแม่ (ประธาน) + ซื้อ (กริยา) + ผลไม้ (กรรม) + หลายชนิด (ขยายกรรม)
น้องของฉันทำการบ้านอย่างตั้งใจ
น้อง (ประธาน) + ของฉัน (ขยายประธาน) + ทำ (กริยา) + การบ้าน (กรรม) + อย่างตั้งใจ (ขยายกริยา)
📐 หลักสำคัญต้องจำ
- ภาคประธาน ประกอบด้วย ประธาน และส่วนขยายประธาน
- ภาคแสดง ประกอบด้วย กริยา ส่วนขยายกริยา กรรม และส่วนขยายกรรม
- คำที่ทำหน้าที่เป็นประธานและกรรม มักจะเป็นคำนามหรือคำสรรพนาม
- ส่วนขยาย ช่วยให้ประโยคมีความหมายชัดเจนขึ้น จะมีหรือไม่มีก็ได้
แผนภาพแยกส่วนประกอบของประโยค ภาคประธานและภาคแสดง✏️ แบบฝึกหัด
1. ในประโยค 'เด็กผู้ชายเตะฟุตบอล' คำใดคือภาคประธาน
เฉลย
เด็กผู้ชาย
2. คำว่า 'เสียงดัง' ในประโยค 'น้องร้องไห้เสียงดัง' ทำหน้าที่อะไร
เฉลย
ส่วนขยายกริยา (ขยายคำว่า ร้องไห้)
3. ประโยค 'นกบิน' เป็นประโยคที่มีภาคแสดงครบถ้วนหรือไม่
เฉลย
ครบถ้วน (เป็นประโยค 2 ส่วน ไม่ต้องมีกรรมมารับ)
4. ในประโยค 'แมวสีส้มกินปลาทอด' คำใดคือส่วนขยายกรรม
เฉลย
ทอด (ขยายคำว่า ปลา)
🎯 ทดสอบความเข้าใจ
ข้อ 1. ข้อใดเป็นประโยค 2 ส่วน (ไม่ต้องมีกรรม)
- ฉันอ่านหนังสือ
- พี่เตะตะกร้อ
- ลมพัดแรง
- แม่ทำกับข้าว
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 3 — 'ลมพัดแรง' ประกอบด้วย ประธาน (ลม) + กริยา (พัด) + ขยายกริยา (แรง) โดยไม่ต้องมีกรรมมารับ
ข้อ 2. ในประโยค 'รถคันสีแดงวิ่งเร็วมาก' คำใดเป็นส่วนขยายประธาน
- รถ
- คันสีแดง
- วิ่ง
- เร็วมาก
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 2 — 'คันสีแดง' ทำหน้าที่ขยายคำว่า 'รถ' ซึ่งเป็นประธานของประโยค เพื่อให้รู้ว่ารถคันไหน
ข้อ 3. ประโยคในข้อใดมีส่วนขยายกรรม
- น้องนอนหลับสบาย
- พ่อล้างรถคันใหม่
- นกเกาะกิ่งไม้
- ฝนตกหนักมาก
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 2 — คำว่า 'คันใหม่' ขยายคำว่า 'รถ' ซึ่งเป็นกรรมของประโยค