บทที่ 12 — การอ่านแผนภาพ แผนภูมิ และวิเคราะห์ข้อมูล
🇹🇭 นำเสนอข้อมูลให้เข้าใจง่าย · ป.5
📋 ตัวชี้วัด: ท1.1 ป.5/5 · ท2.1 ป.5/3
การอ่านแผนภาพ แผนภูมิ และวิเคราะห์ข้อมูล
นำเสนอข้อมูลให้เข้าใจง่าย
สวัสดีค่ะเด็ก ๆ วันนี้ครูจะพาไปเรียนรู้วิธีการอ่านแผนภาพและแผนภูมิแบบต่าง ๆ นะคะ การใช้แผนภาพจะช่วยให้เราเข้าใจข้อมูลที่มีจำนวนมากได้ง่ายและรวดเร็วขึ้นค่ะ เรามาดูกันนะคะว่ามีแผนภูมิแบบไหนบ้าง
📘 ชนิดของแผนภาพและแผนภูมิ
ในชีวิตประจำวัน เรามักพบการนำเสนอข้อมูลในรูปแบบ แผนภาพ หรือ แผนภูมิ เพื่อให้เข้าใจง่ายขึ้น แผนภูมิที่พบเห็นบ่อย ได้แก่
1. **แผนภูมิแท่ง** ใช้รูปสี่เหลี่ยมมุมฉากแสดงปริมาณของข้อมูล มักใช้เปรียบเทียบจำนวน
2. **แผนภูมิรูปภาพ** ใช้รูปภาพแทนจำนวนของสิ่งต่าง ๆ
3. **แผนภูมิวงกลม** แบ่งวงกลมเป็นส่วน ๆ แสดงสัดส่วนของข้อมูลทั้งหมด
4. **กราฟเส้น** ใช้เส้นเชื่อมจุดข้อมูล นิยมใช้แสดงการเปลี่ยนแปลงตามเวลา
5. **ตาราง** จัดเรียงข้อมูลเป็นแถวและคอลัมน์ให้อ่านง่าย
🧩 ตารางจำนวนหนังสือที่นักเรียนยืมในหนึ่งสัปดาห์
| วัน | จำนวนหนังสือ (เล่ม) |
|---|
| จันทร์ | 25 |
| อังคาร | 15 |
| พุธ | 30 |
| พฤหัสบดี | 20 |
| ศุกร์ | 40 |
จากตารางจะเห็นได้ชัดเจนว่าวันศุกร์มีการยืมหนังสือมากที่สุด และวันอังคารน้อยที่สุด
💬 การเลือกใช้แผนภูมิให้เหมาะสม
เปรียบเทียบจำนวนนักเรียนแต่ละชั้น
ควรใช้แผนภูมิแท่ง เพราะเปรียบเทียบปริมาณได้ชัดเจน
แสดงสัดส่วนค่าใช้จ่ายของครอบครัว
ควรใช้แผนภูมิวงกลม เพราะแสดงสัดส่วนจากรายได้ทั้งหมด
แสดงอุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงตลอดสัปดาห์
ควรใช้กราฟเส้น เพราะเห็นแนวโน้มขึ้นลงตามเวลาได้ดี
แสดงจำนวนผลไม้ที่ขายได้โดยใช้รูปผลไม้แทน
ควรใช้แผนภูมิรูปภาพ เพราะดึงดูดความสนใจและเข้าใจง่าย
แสดงตารางสอนประจำวัน
ควรใช้ตาราง เพราะจัดเรียงข้อมูลเป็นช่องอ่านได้เป็นระเบียบ
📐 หลักสำคัญในการอ่านแผนภูมิ
- อ่านชื่อแผนภูมิเสมอ เพื่อให้รู้ว่าเป็นข้อมูลเกี่ยวกับอะไร
- ดูรายละเอียดที่แกนตั้งและแกนนอน (หรือหัวข้อในตาราง) ว่าบอกข้อมูลอะไรบ้าง
- สังเกตหน่วยของข้อมูล เช่น เป็นคน เป็นเล่ม เป็นบาท หรือเป็นเปอร์เซ็นต์
- วิเคราะห์และเปรียบเทียบข้อมูลเพื่อหาข้อสรุป
การนำเสนอข้อมูลในรูปแบบที่หลากหลาย ทั้งกราฟแท่ง วงกลม และเส้น✏️ แบบฝึกหัด
1. หากต้องการแสดงจำนวนนักเรียนที่ชอบกีฬาแต่ละชนิด ควรใช้แผนภูมิใด
เฉลย
แผนภูมิแท่ง (หรือแผนภูมิวงกลม)
2. หากต้องการดูการเจริญเติบโตของต้นไม้ในแต่ละเดือน ควรใช้แผนภูมิใด
เฉลย
กราฟเส้น (แสดงการเปลี่ยนแปลงตามช่วงเวลาได้ดี)
3. จากตารางตัวอย่างด้านบน วันใดมีคนยืมหนังสือน้อยที่สุด
เฉลย
วันอังคาร (15 เล่ม)
4. ส่วนใดของแผนภูมิที่บอกให้รู้ว่าแผนภูมินั้นแสดงข้อมูลอะไร
เฉลย
ชื่อแผนภูมิ (มักอยู่ด้านบนหรือด้านล่างของแผนภูมิ)
🎯 ทดสอบความเข้าใจ
ข้อ 1. ถ้ามีข้อความว่า 'ในห้องเรียนมีนักเรียนชอบสีแดงสิบคน สีฟ้าสิบห้าคน และสีเขียวห้าคน' แผนภูมิใดเหมาะที่จะนำมาเปรียบเทียบจำนวนนักเรียนมากที่สุด
- กราฟเส้น
- แผนภูมิแท่ง
- แผนผังความคิด
- แผนที่
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 2 — แผนภูมิแท่งเหมาะสำหรับเปรียบเทียบจำนวนหรือปริมาณของข้อมูลหลาย ๆ กลุ่มได้ชัดเจนที่สุด
ข้อ 2. แผนภูมิวงกลมเหมาะสมกับการนำเสนอข้อมูลลักษณะใดมากที่สุด
- การเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิในหนึ่งสัปดาห์
- ขั้นตอนการทำอาหาร
- สัดส่วนของพื้นที่เพาะปลูกพืชแต่ละชนิดในสวน
- จำนวนอุบัติเหตุในแต่ละเดือน
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 3 — แผนภูมิวงกลมเหมาะสำหรับแสดงสัดส่วนของส่วนย่อยเมื่อเทียบกับปริมาณทั้งหมด
ข้อ 3. ข้อใดเป็นขั้นตอนแรกในการอ่านแผนภูมิ
- เปรียบเทียบข้อมูลที่สูงที่สุดกับต่ำที่สุด
- อ่านชื่อแผนภูมิ
- หาค่าเฉลี่ยของข้อมูล
- คำนวณตัวเลขในแผนภูมิ
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 2 — การอ่านชื่อแผนภูมิเป็นสิ่งแรกที่ต้องทำ เพื่อให้ทราบว่าแผนภูมินั้นกำลังนำเสนอข้อมูลเกี่ยวกับอะไร