บทที่ 7 — สำนวนโวหาร
🇹🇭 การใช้ถ้อยคำในการเขียนสื่อสาร · ป.5
📋 ตัวชี้วัด: ท4.1 ป.5/7 · ท1.1 ป.5/2
สำนวนโวหาร
การใช้ถ้อยคำในการเขียนสื่อสาร
สวัสดีค่ะเด็ก ๆ วันนี้ครูจะพามารู้จักกับโวหารในการเขียนนะคะ โวหารคือการเลือกใช้ถ้อยคำเพื่อสื่อความหมายให้ผู้อ่านเข้าใจและเห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้นค่ะ เรามาดูกันว่ามีโวหารอะไรบ้างนะคะ
📘 โวหารในการเขียน
โวหาร คือ การใช้ถ้อยคำที่เรียบเรียงอย่างมีศิลปะ เพื่อให้ผู้อ่านเข้าใจเรื่องราวและเกิดอารมณ์คล้อยตาม โวหารที่นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ห้าควรทราบมี 3 ประเภทหลัก ได้แก่
1. บรรยายโวหาร เป็นการเล่าเรื่องราวหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างตรงไปตรงมา
2. พรรณนาโวหาร เป็นการให้รายละเอียด สอดแทรกอารมณ์ความรู้สึก เพื่อให้ผู้อ่านเห็นภาพ
3. อุปมาโวหาร เป็นการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งว่าเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง
🧩 เปรียบเทียบโวหารทั้ง 3 ประเภท
| ประเภทโวหาร | ลักษณะเด่น | ตัวอย่างการใช้ |
|---|
| บรรยายโวหาร | เล่าเหตุการณ์ว่า ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร อย่างไร ตรงไปตรงมา | การเล่าประวัติศาสตร์ การเขียนรายงาน ข่าว |
| พรรณนาโวหาร | กล่าวถึงความงาม ความรู้สึก ให้รายละเอียดจนผู้อ่านนึกภาพตามได้ | การชมความงามของธรรมชาติ การบรรยายรูปร่างหน้าตา |
| อุปมาโวหาร | เปรียบเทียบสิ่งหนึ่งกับอีกสิ่งหนึ่ง มักมีคำว่า เหมือน ราวกับ ดุจ ดัง | ผิวขาวราวกับหิมะ เงียบเหมือนเป่าสาก |
อุปมาโวหารมักใช้แทรกอยู่ในพรรณนาโวหารเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนยิ่งขึ้น
💬 ตัวอย่างโวหาร
เมื่อเช้านี้ฉันตื่นแต่เช้า รีบอาบน้ำแต่งตัวแล้วเดินไปโรงเรียน
บรรยายโวหาร (เล่าเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามลำดับ)
ท้องฟ้าสีกรมท่ามีดวงดาวระยิบระยับส่องแสงประกายดุจเพชรเม็ดงาม
พรรณนาโวหาร (ให้รายละเอียดให้เห็นภาพความงามของท้องฟ้า)
สมปองวิ่งเร็วยังกับลมพายุ
อุปมาโวหาร (เปรียบเทียบความเร็วของการวิ่งกับลมพายุ)
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงกอบกู้เอกราชคืนมาได้สำเร็จ
บรรยายโวหาร (เล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ตามข้อเท็จจริง)
ทุ่งนากว้างใหญ่เขียวขจี ต้นข้าวเอนลู่ไปตามสายลมพัดเย็นสบาย
พรรณนาโวหาร (อธิบายสภาพของทุ่งนาให้ผู้อ่านจินตนาการตามได้)
📐 หลักสำคัญต้องจำ
- บรรยายโวหาร เน้นการเล่าเรื่อง เล่าเหตุการณ์ ไม่เน้นอารมณ์ความรู้สึก
- พรรณนาโวหาร เน้นการให้รายละเอียด สอดแทรกความรู้สึก เพื่อให้เห็นภาพ
- อุปมาโวหาร เน้นการเปรียบเทียบ ต้องมีคำเชื่อม เช่น เหมือน ดุจ คล้าย ราวกับ
- การเขียนเรื่องราวที่ดี อาจใช้โวหารหลายประเภทผสมผสานกันได้
การใช้โวหารต่าง ๆ ทำให้งานเขียนมีสีสันและเห็นภาพชัดเจนขึ้น✏️ แบบฝึกหัด
1. ประโยค 'เขาโกรธจนหน้าแดงเหมือนตำลึงสุก' ใช้โวหารชนิดใด
เฉลย
อุปมาโวหาร (มีคำว่า เหมือน เปรียบเทียบหน้าแดงกับตำลึงสุก)
2. ประโยค 'โรงเรียนของเราตั้งอยู่ใกล้ตลาดสด' ใช้โวหารชนิดใด
เฉลย
บรรยายโวหาร (เล่าข้อเท็จจริงตรงไปตรงมา)
3. ประโยค 'กลิ่นหอมของดอกมะลิโชยมาตามลมเย็นยามเช้าชื่นใจ' ใช้โวหารชนิดใด
เฉลย
พรรณนาโวหาร (อธิบายให้เห็นภาพและสัมผัสถึงกลิ่น)
4. โวหารชนิดใดที่มักใช้ในการเขียนข่าว
เฉลย
บรรยายโวหาร (เพราะต้องบอกเหตุการณ์ตามความเป็นจริง)
🎯 ทดสอบความเข้าใจ
ข้อ 1. ข้อความใดใช้พรรณนาโวหาร
- ช้างตัวนั้นเดินเข้าป่าไปแล้ว
- ดวงตากลมโตของเธอเปล่งประกายสดใสราวกับมีดวงดาวซ่อนอยู่ข้างใน
- คุณแม่ไปซื้อผักและผลไม้ที่ตลาด
- วันนี้โรงเรียนหยุดทำการหนึ่งวัน
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 2 — มีการให้รายละเอียดและสอดแทรกความงามให้ผู้อ่านเห็นภาพชัดเจน
ข้อ 2. คำในข้อใดมักไม่พบในอุปมาโวหาร
- เหมือน
- ดุจ
- และ
- ราวกับ
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 3 — คำว่า 'และ' เป็นคำสันธานที่ใช้เชื่อมความ ไม่ได้ใช้เพื่อการเปรียบเทียบเหมือนคำอื่น ๆ
ข้อ 3. จุดประสงค์หลักของบรรยายโวหารคือข้อใด
- เล่าเหตุการณ์ตามลำดับความจริง
- ทำให้ผู้อ่านเกิดอารมณ์คล้อยตาม
- เปรียบเทียบสิ่งของสองสิ่ง
- สร้างความบันเทิงและขบขัน
เฉลย + เหตุผล
ตอบข้อ 1 — บรรยายโวหารมุ่งเน้นการเล่าเรื่องหรือเหตุการณ์ตามความเป็นจริงว่าใคร ทำอะไร ที่ไหน อย่างไร